آخرین مطالب
امکانات وب
علی بن حسن: نام جدّ نخست عبدالعظیم، «علی» و لقب او «سدید»[۷] است. وی همراه پسر عمویش عبدالله محض و گروهی دیگر از سادات حسینی، در دوران خلافت منصور بر ضدّ عبّاسیان قیام کرد. جمعی از آنان و از جمله وی، دستگیر و به بغداد منتقل شدند. او پس از مدّتی در زندان وفات یافت. [۸
حسن بن زید:جدّ دوّم عبدالعظیم، «حسن» نام داشت. وی تنها فرزند پسر زید بود که از بزرگان عصر خودش به شمار میرفت و در بین بنی هاشم، به بخشش، کرَم، سخاوت و خدمت به نیازمندان، شهرت داشته است. وی از سوی منصور خلیفه عبّاسی به ولایت مدینه گمارده شد؛ ولی پس از مدّتی، مورد خشم او قرار گرفت و به زندان افتاد[۹] و در سال ۱۶۸ ق، در هشتاد سالگی از دنیا رفت.[۱۰]
زید فرزند (حسن پسر علی بن ابیطالب) جدّ سوّم عبدالعظیم، زید فرزند بزرگ امام حسن است ایشان سرپرست اوقاف پیامبر اسلام بوده و به بزرگواری، پرهیزکاری و نیکوکاری توصیف گردیده است شاعران، او را ستوده و مردم از هر سو به وی روی میآوردهاند.[۱۱] وی در یکصد سالگی، چشم از جهان فروبست[۱۲] و در زمینی به نام «حاجز» در نزدیکی مدینه دفن گردید.[۱۳
بناها
بنای نخستین این آرامگاه را محمد پسر زید داعی علوی در نیمه دوم قرن سوم هجری قمری برابر با با قرن نهم میلادی تعمیر اساسی کرد. در گاه اصلی ورودی آن که در شمال آرامگاه قرار دارد به فرمان پادشاهان خاندان بویه و سپس با تلاش مجدالملک قمی ساخته شد
بنای آرامگاه در بخش پایین چهارگوشی است که هر سوی آن حدود هشت متر است. در بالا مانند همه بناهای سلجوقی برفراز چهارگوشه حرم چهار گوشوار یعنی چهار طاق مورب بنا کردهاند و بالاتر از آن یک هشت ضلعی و بر روی آن یک شانزدهضلعی ساختهاند روی این شانزدهضلعی گنبد اصلی حرم ساخته شده است. تمام این بخشها از درون آیینهکاری شده است . تعمیر و تغییرات اصلی این بخش در زمان شاهطهماسب صفوی انجام گرفته است. صحنها و ایوان از آثار دوره صفوی میباشد. در دوره قاجار تعمیرات و اضافات بسیاری صورت گرفت
پوشش زرین گنبد به فرمان ناصرالدین شاه در سال ۱۲۷۰ هجری قمری برابر با ۱۸۳۵ میلادی انجام گرفته است
آثار تاریخی
تاریخ ساخت صندوق داخل آرامگاه عبدالعظیم ۷۲۵ هجری قمری برابر با ۱۳۳۵ میلادی است
دو لوحه کتیبه چوبی روی یک جفت در چوبی جدید تر نصب شده که تاریخ ساخت لوحهها ۸۴۸ هجری قمری مطابق با ۱۴۴۴ میلادی است
تاریخ ساخت درب بزرگ چوبی بین رواق شمالی و مسجد زنانه ۹۰۴ هجری قمری (برابر با ۱۴۹۸ میلادی) و به سبک دوره تیموری است
آرامگاههای پیرامون
بسیاری از نامداران ایران در کنار آرامگاه و رواقهای اطراف، عمدتاً در باغ طوطی، به خاک سپرده شدهاند. ازجمله
ناصرالدین شاه قاجار که پس از پیروزی انقلاب اسلامی تخریب گشت)، آیتالله سید ابوالقاسم کاشانی، ملا علی کنی آشتیانی شیخ محمد خیابانی ستار خان، محمدتقی فلسفی و برخی حکام اردلان که از وابستگان و محمد قزوینی،
پادشاهان قاجار بودند نیز در صحن آرمیده اند.
در دوره پهلوی آرامگاهی در جوار این آستان برای رضا شاه پهلوی تدارک دیده شد که به تدریج بسیاری از وابستگان این خاندان در آن جا به خاک سپرده شدند از جمله علیرضا پهلوی ، سلیمان بهبودی ، سپهبد فضلالله زاهدی، ارتشبد محمد خاتم، حسن علی منصور این آرامگاه پس از انقلاب اسلامی سال 1357 به همراه آرامگاه پنجاه تن از وابستگان رژیمگذشته
پنجاه تن از توسط گروهی به سردستگی صادق خلخالی ویران شد
درگذشت عبدالعظیم
عبدالعظیم از ترس خشم خلیفه وقت فرار کرده و به ری وارد میشود و در سرداب خانه یکی از شیعیان آن شهر به زندگی پنهانی روی میآورد او روزها روزه میگرفت و شبها به نماز می ایستاد . گاهی پنهانی از خانه بیرون میآمد و قبری را که اکنون روبروی آرامگاهش است زیارت میکرد
پس از مدتی عبدالعظیم بیمار میشود و چندی بعد درمیگذرد. هنگامی که خواستند او را غسل بدهند کاغذی را در پیراهنش مییابند که او خود و پدرانش را نام می برد من ابوالقاسم پسر عبدالله پسر علی پسر حسن پسر زید پسر حسن پسر علی بن ابیطالب هستم 2
منابع
سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران بازبینیشده در ۱۹/۵/۲۰۱۱ «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایرانشهر»
زندگانی حضرت عبدالعظیم. عزیزالله عطاردی. صفحهٔ 27
سید محمدتقی مصطفوی آثار تاریخی طهران، انجمن آثار ومفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۷۵
عزیزالله عطاردی، زندگانی حضرت عبدالعظیم، انتشارات کتابخانه صدر، تهران
[۲] رجال النجاشی: ج ۲، ص ۶۷، ش ۶۵۱
[۳] ر. ک: معجم رجال الحدیث: ج ۱۰، ص ۴۶، ش ۶۵۸۰
منتقلة الطالبیه: ص ۱۵۷ به نقل از: شناخت نامه حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السّلام و شهرری / مجموعه مقالاتِ چاپ شده: ص ۷۲ (مقاله «آشنایی با حضرت عبدالعظیم علیه السّلام و مصادر شرح حال او»، رضا استادی)، مهاجران آل ابوطالب ص ۲۳۵
[۵] ر. ک: سرّ السلسلة العلویة: ص ۲۴، عمدة الطالب: ص ۹۴، مجموعه مقالات کنگره حضرت عبدالعظیم علیه السّلام: ج ۳، ص ۵۰ (مقاله «بررسی کلّی روایات حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السّلام»، محمّد کاظم رحمان ستایش).
[۶] ر. ک: مجموعه مقالات کنگره حضرت عبدالعظیم علیه السّلام: ج ۳، ص ۵۰ (مقاله «بررسی کلّی روایات حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السّلام»، محمّد کاظم رحمان ستایش).
[۷]ر. ک: عمدة الطالب: ص ۹۳ و ۷۰.
[۸] سرّ السلسلة العلویة: ص ۲۲، عمدة الطالب: ص ۷۰ و ۹۴.
[۹] تاریخ اسلام، ذهبی: ج ۱۳، ص ۴۱۴.
[۱۰] سرّ السلسلة العلویة: ص ۲۱، عمدة الطالب: ص ۷۰.
[۱۱] ر. ک: الإرشاد: ج ۲، ص ۲۱.
[۱۲] سرّ السلسلة العلویة: ص ۲۲، هٔ عمدة الطالب ک ص ۶۹، قول ۹۰ و ۹۵ سالگی هم گفته شده است.
[۱۳] سرّ السلسلة العلویة: ص ۲۰.
[۱۴] از شیخ رجبعلی نکوگویان نقل شده است که حضرت عبدالعظیم را در عالم معنا زیارت میکند و از او میپرسد: از کجا به این مقام رسیدید؟ ایشان پاسخ میدهد: «از راه احسان به خلق. از قرآن، نسخه برداری میکردم و آن نسخهها را در اختیار مردمی که طالب آنها بودند، میگذاشتم و دستْمزد ناچیزی نصیبم میشد که آن را احسان میکردم .» (ر. ک: کیمیای محبّت ص ۲۱۰ نیز، ر. ک: : همان، فصل هفتم «احسان اولیای خدا
باغ آسمان...